Việt Nam trồng cà phê ở nhiều vùng và ở nhiều độ cao khác nhau, nên hạt trong nước không phải chỉ có một kiểu.
Biết vùng trồng giúp đoán trước hạt sẽ thiên về đậm hay thiên về thơm, trước cả khi nếm.
Độ cao ảnh hưởng thế nào
Vùng cao mát hơn. Cây lớn chậm hơn.
Quả chín chậm thì hạt đặc hơn. Vị phức tạp hơn.
Vùng cao hợp arabica. Giống này cần mát.
Vùng thấp nóng hơn. Cây lớn nhanh.
Vùng thấp hợp robusta. Chịu nóng tốt.
Hạt vùng cao thường chua và thơm hơn. Đặc điểm chung.
Hạt vùng thấp thường đậm và ít chua. Mặt kia.
Chênh lệch nhiệt ngày đêm cũng ảnh hưởng. Vùng cao chênh nhiều hơn.
Lượng mưa và mùa khô ảnh hưởng tới vụ. Mỗi năm một khác.
Đất cũng ảnh hưởng. Đất đỏ bazan ở Tây Nguyên.
Cách chăm và cách chế biến quan trọng không kém. Không chỉ có vùng.
Vùng trồng chỉ là một yếu tố. Không quyết định tất cả.
Hai lô cùng vùng vẫn khác nhau. Tuỳ nông trại và tuỳ vụ.
Độ cao là yếu tố dễ nhớ nhất trong nhóm này: càng cao thì hạt càng thiên về chua và thơm, càng thấp thì càng thiên về đậm. Càng cao càng thơm.
Tây Nguyên
Tây Nguyên là vùng trồng lớn nhất nước. Chủ yếu robusta.
Đắk Lắk là tên quen thuộc nhất. Buôn Ma Thuột nằm ở đây.
Gia Lai, Kon Tum, Đắk Nông cũng trồng nhiều. Cùng vùng.
Lâm Đồng có cả vùng cao và vùng thấp. Nên có cả hai giống.
Đất đỏ bazan hợp cây cà phê. Đặc điểm của vùng.
Mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Ảnh hưởng tới vụ.
Robusta Tây Nguyên cho vị đậm. Hợp phin và cà phê sữa.
Đây là nền của gu cà phê Việt. Lý do phin rang đậm phổ biến.
Nhiều hộ trồng nhỏ. Chất lượng khác nhau theo hộ.
Một số vùng làm arabica ở độ cao hơn. Trong cùng tỉnh.
Hỏi rõ vùng và độ cao khi mua. Nếu quan tâm.
Không phải cứ Tây Nguyên là giống nhau. Rất đa dạng.
Mua ở nơi ghi rõ nguồn. Biết mình đang uống gì.
Tây Nguyên là vùng làm nên gu cà phê Việt quen thuộc, và cũng chính vì vậy mà robusta rang đậm là thứ phần lớn người Việt lớn lên cùng. Nền của gu Việt.
Vùng cao và arabica
Một số vùng ở Lâm Đồng trồng arabica. Ở độ cao hơn.
Vùng núi phía Bắc cũng trồng arabica. Sơn La, Điện Biên.
Quảng Trị cũng có vùng arabica. Khe Sanh được nhắc tới.
Sản lượng nhỏ hơn robusta nhiều. Nên giá cao hơn.
Vị thiên về chua và thơm. Khác hẳn robusta.
Hợp uống đen không đường. Cảm nhận tầng vị.
Hợp pour over và pha thủ công. Hương nổi lên.
Nhiều nơi rang nhạt hơn. Giữ hương vùng trồng.
Người quen gu phin có thể thấy lạ. Cần thời gian làm quen.
Không cần bỏ gu cũ để thử. Uống được cả hai là lợi.
Mua gói nhỏ thử trước. Đừng mua nhiều.
Hỏi người bán về vùng và mức rang. Hai thông tin quan trọng.
Ghi lại loại mình thích. Mua lại cho đúng.
Arabica Việt Nam là nhóm đáng thử cho người muốn mở rộng gu, nhưng nên bắt đầu bằng gói nhỏ vì nó khác hẳn thứ nhiều người quen uống. Thử gói nhỏ trước.
Cách chế biến sau thu hoạch
Chế biến khô là phơi cả quả. Cách truyền thống.
Chế biến khô cho vị ngọt và dày hơn. Vị trái cây chín.
Chế biến ướt là xát vỏ rồi lên men. Cách phổ biến với arabica.
Chế biến ướt cho ly sạch vị hơn. Chua rõ nét.
Chế biến mật ong là ở giữa. Giữ lại một phần lớp nhớt.
Cách chế biến ảnh hưởng vị rõ rệt. Không kém gì vùng trồng.
Nhiều gói có ghi cách chế biến. Đọc nhãn.
Không ghi thì hỏi người bán. Nếu quan tâm.
Phơi không đúng cách thì hạt có mùi lạ. Mốc hoặc đất.
Hạt có mùi mốc thì bỏ. Không cứu được bằng cách pha.
Người mới thì chưa cần quan tâm nhiều. Nắm giống và mức rang trước.
Khi đã quen thì đây là tầng thú vị tiếp theo. Mở rộng dần.
Ghi lại cách chế biến của loại mình thích. Thành manh mối.
Cách chế biến là tầng thông tin nên tìm hiểu sau khi đã nắm giống hạt và mức rang, vì nếu chưa nắm hai thứ đó thì biết thêm cũng khó dùng. Học sau giống và mức rang.
Mua theo vùng
Hỏi vùng trồng khi mua. Câu đơn giản.
Hỏi độ cao nếu nơi bán biết. Thông tin hữu ích.
Hỏi cách chế biến. Nếu quan tâm.
Hỏi ngày rang. Quan trọng nhất.
Nơi ghi rõ nguồn thường đáng tin hơn. Dấu hiệu tốt.
Không có thông tin gì thì cân nhắc. Nhất là hàng rẻ bất thường.
Ủng hộ nơi mua trực tiếp từ nông hộ. Nếu tìm được.
Mua gói nhỏ khi thử vùng mới. Đừng mua nhiều.
So hai vùng với cùng cách pha. Cách học nhanh nhất.
Ghi lại vùng nào hợp gu mình. Thành danh sách.
Gu có thể đổi theo thời gian. Thử lại thỉnh thoảng.
Không cần đuổi theo loại đắt nhất. Hợp gu mới quan trọng.
Không chê vùng nào. Mỗi vùng một thế mạnh.
Bốn câu hỏi khi mua cà phê là vùng trồng, giống, mức rang và ngày rang — hỏi được bốn câu đó thì gần như biết trước ly sẽ ra sao. Bốn câu khi mua.
Lỗi hay gặp
Nghĩ cà phê Việt chỉ có robusta. Có cả arabica.
Nghĩ Tây Nguyên là một kiểu duy nhất. Rất đa dạng.
Nghĩ arabica luôn ngon hơn. Tuỳ gu và tuỳ món.
Mua nhiều khi thử vùng mới. Không hợp thì phí.
Không hỏi vùng và mức rang. Mất thông tin cơ bản.
Mua hàng không ghi nguồn. Không biết đang uống gì.
Mua hàng rẻ bất thường. Có thể trộn thêm thứ khác.
So hai vùng bằng hai cách pha khác nhau. Không công bằng.
Đuổi theo loại đắt nhất. Chưa chắc hợp gu.
Chê gu người khác. Không cần thiết.
Bỏ gu cũ để chạy theo gu mới. Uống được cả hai là lợi.
Không ghi lại loại đã thử. Lần sau lại mò.
Tin hạt có mùi mốc vẫn pha được. Phải bỏ.
Vùng trồng là một tầng thông tin thú vị nhưng không thay được việc tự nếm, nên cách dùng nó đúng là để chọn thứ đáng thử chứ không phải để phán trước là ngon hay dở. Dùng để chọn, không để phán.
