Trà thảo mộc không có caffeine, dễ làm và phần lớn nguyên liệu mọc quanh nhà hoặc mua rất rẻ.
Nhưng đây cũng là nhóm bị gắn nhiều lời đồn về công dụng nhất, nên bài này nói về hương vị và cách làm, còn chuyện sức khoẻ thì để bác sĩ.
Các loại quen thuộc
Gừng cho vị ấm và cay nhẹ. Dùng quanh năm.
Sả thơm và hợp khí hậu nóng. Đập dập rồi nấu.
Hoa cúc dịu và thơm nhẹ. Hợp buổi tối.
Bạc hà mát. Ủ nhanh, đừng nấu lâu.
Lá dứa cho hương ngọt. Rất Việt.
Atisô nấu lấy nước. Vị thanh.
Hoa nhài khô cho hương. Ít thôi.
Quế cây cho vị ấm đậm. Ngày lạnh.
Táo đỏ và kỷ tử cho ngọt tự nhiên. Nấu cùng nước.
Vỏ cam khô cho hương. Tự phơi được.
Cỏ ngọt để thay đường. Dùng rất ít, ngọt gắt.
Mỗi loại một cách ủ. Hoa thì nhanh, rễ và vỏ thì lâu.
Ghép hai ba loại là vừa. Nhiều hơn thì rối.
Nhóm hoa và lá thì ủ nhanh, còn nhóm rễ, vỏ và quả khô thì phải nấu lâu hơn — đó là cách phân loại hữu ích nhất khi mới làm. Hoa lá nhanh, rễ vỏ lâu.
Ủ và nấu
Hoa và lá thì ủ bằng nước sôi. Đậy nắp năm phút.
Đậy nắp giữ tinh dầu. Không đậy thì bay mất.
Bạc hà ủ ngắn. Ủ lâu thì đắng.
Hoa cúc ủ khoảng năm phút. Lâu hơn thì hơi đắng.
Gừng và sả thì nấu. Đun nhỏ lửa mười tới mười lăm phút.
Quế và vỏ cam cũng nấu. Cần thời gian ra chất.
Atisô nấu lâu hơn. Theo hướng dẫn của nơi bán.
Táo đỏ và kỷ tử nấu cùng. Ngọt tự nhiên.
Thái nhỏ hoặc đập dập cho ra chất nhanh. Nhất là gừng và sả.
Lọc bỏ xác sau khi nấu. Để lại thì đắng dần.
Nêm ngọt sau khi đã lọc. Dễ chỉnh.
Uống nóng hoặc để nguội đều được. Tuỳ mùa.
Ghi lại thời gian hợp cho từng loại. Lần sau khỏi mò.
Sự khác nhau giữa ủ và nấu quyết định thành hay bại: ủ hoa lá như nấu rễ vỏ thì đắng, còn nấu rễ vỏ như ủ hoa lá thì nhạt. Đúng loại, đúng cách.
Đồ uống mùa nóng
Trà sả chanh để mát. Nấu rồi làm lạnh.
Nước bạc hà chanh. Vò lá, thả vào nước lạnh.
Nước dừa tươi. Không cần làm gì thêm.
Nước ngâm trái cây. Cắt lát thả vào bình nước.
Trà atisô để nguội. Vị thanh.
Nước rau má nếu quen uống. Rửa rất kỹ.
Nước mía thì ngọt đậm. Người kiêng đường cân nhắc.
Sương sáo và hạt é. Món giải nhiệt quen.
Uống mát chứ đừng uống quá lạnh. Nhất là khi vừa đi nắng về.
Uống từ từ. Đừng uống ực một hơi.
Người mới đi nắng về thì nghỉ một lát đã. Rồi mới uống.
Không thay nước lọc bằng đồ uống ngọt. Ngày nóng càng cần nước lọc.
Làm bình vừa uống trong ngày. Trời nóng thì mau hỏng.
Ngày nóng thì thứ quan trọng nhất vẫn là nước lọc, còn trà thảo mộc mát là để thêm vào chứ không phải để thay. Nước lọc vẫn là chính.
Đồ uống mùa lạnh
Trà gừng nóng. Ấm bụng.
Trà quế táo. Thơm và ngọt tự nhiên.
Nước gừng sả mật mía. Không dùng mật ong nếu thuần chay.
Sữa hạt nóng với quế. Món dịu buổi tối.
Trà hoa cúc trước khi ngủ. Không caffeine.
Sô cô la nóng. Món của mùa lạnh.
Trà táo đỏ kỷ tử. Ngọt nhẹ tự nhiên.
Nước chanh gừng ấm. Dễ làm.
Uống ấm chứ đừng quá nóng. Tránh bỏng miệng.
Rót vào ly đã tráng nước nóng. Giữ ấm lâu hơn.
Ly có quai thì dễ cầm. Nhất là cho người lớn tuổi.
Nấu một nồi cho cả nhà. Tiện hơn làm từng ly.
Giữ ấm ở lửa nhỏ nhất. Đừng để sôi cạn.
Đồ uống mùa lạnh phần lớn là nấu một nồi rồi rót dần, nên chỉ cần nhớ lọc bỏ xác trước khi giữ ấm là nồi không bị đắng. Lọc trước khi giữ ấm.
Phơi và cất thảo mộc
Rửa sạch rồi để thật ráo. Trước khi phơi.
Phơi trong bóng râm thoáng gió. Nắng gắt làm mất tinh dầu.
Trải mỏng trên nong. Không chất đống.
Trở vài lần cho khô đều. Cả hai mặt.
Phơi tới khi giòn. Bẻ là gãy.
Còn dẻo là chưa khô. Cất vào là mốc.
Để nguội hẳn rồi mới cất. Còn ấm thì đọng hơi.
Cất trong hũ kín. Nơi tối và khô.
Ghi tên và ngày phơi. Dễ nhớ.
Không để cạnh gia vị nặng mùi. Thảo mộc hút mùi.
Kiểm hũ định kỳ. Vùng ẩm thì kiểm thường hơn.
Mốc thì bỏ cả hũ. Không nhặt ra.
Dùng trong vài tháng. Để lâu thì mất hương.
Dấu hiệu duy nhất để biết thảo mộc đã khô đủ là bẻ thấy gãy giòn, còn hễ còn dẻo thì cất vào hũ là mốc. Bẻ gãy là được.
Giới hạn cần biết
Thảo mộc không phải thuốc. Điểm quan trọng nhất.
Không tin lời đồn về công dụng chữa bệnh. Hỏi bác sĩ.
Không tự bỏ thuốc để uống trà. Nguy hiểm.
Một số thảo mộc tương tác với thuốc. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Người đang uống thuốc thì hỏi trước. Nhất là thuốc điều trị dài ngày.
Phụ nữ mang thai thì hỏi bác sĩ. Một số loại được khuyên tránh.
Người cho con bú cũng vậy. Cần tư vấn riêng.
Trẻ nhỏ thì hỏi bác sĩ nhi. Đừng cho uống theo lời mách.
Không uống thảo mộc lạ không rõ tên. Không biết thì không dùng.
Không hái cây dại làm trà. Cùng luật với nấm.
Mua ở chỗ quen và có nhãn. Biết là loại gì.
Uống lượng vừa phải. Nhiều không có nghĩa là tốt hơn.
Thấy khó chịu sau khi uống thì ngưng và đi khám. Không chờ xem.
Trà thảo mộc là đồ uống ngon và dễ làm, nhưng mọi câu hỏi về tác dụng với sức khoẻ đều phải hỏi bác sĩ chứ không tra trên mạng. Hỏi bác sĩ, không tra mạng.
